Sebze ve meyve ticaretini kayıt altına almayı amaçlayan kanun tasarısı,TBMM Başkanlığına sunuldu. Tasarıda komisyoncuların alacağı ücretlerde sınırlandırdı.

06 Ağustos 2009 14:03

Sebze ve Meyve Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Tasarısı’na göre, komisyoncuların alacakları komisyon oranı, yüzde 6′yı geçemeyecek.

Tasarıyla, sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların ticaretinin kaliteli, standartlara ve gıda güvenliğine uygun olarak serbest rekabet şartları içinde yapılması, malların etkin şekilde tedariki, dağıtımı ve satışı, üretici ve tüketicilerin hak ve menfaatlerinin korunması, meslek mensuplarının faaliyetlerinin düzenlenmesi, toptancı halleri ile pazar yerlerinin çağdaş bir sisteme kavuşturulması ve işletilmesi amaçlanıyor.

Tasarı, sebze ve meyveler ile arz ve talep derinliğine göre belirlenecek diğer malların, her ne şekilde olursa olsun alımı, satımı ve devri ile toptancı halleri ve pazar yerlerinin kuruluş, işleyiş, yönetim ve denetimine ilişkin usul ve esasları, uygulanacak yaptırımları ve bakanlıklar, belediyeler ile diğer idarelerin görev, yetki ve sorumluluklarını kapsıyor.

TOPTANCI HALLERİNİN KURULMASI VE KAPATILMASI

Toptancı halleri; imar planlarında belirlenmiş alanlarda, müzayede, depolama, tasnifleme ve ambalajlama tesisleri ile halin büyüklüğüne ve işlem hacmine göre yönetmelikle belirlenen laboratuvar ve soğuk hava deposu gibi diğer asgari koşulları taşıyan projeler çerçevesinde, belediyeler ile gerçek veya tüzel kişiler tarafından kurulabilecek. Halin kuruluşu, en geç 1 ay içinde ilgili belediye tarafından Bakanlığa bildirilecek.

Büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan ilçe belediyeleri hal kuramayacak. Gerçek veya tüzel kişiler tarafından toptancı hali kurulması ilgili belediyenin iznine tabi tutulacak.

Şehir içinde kalan, çevreye, altyapıya ve trafiğe yük getiren, ulaşım imkanları ve alan büyüklüğü yetersiz olan ve uygun çalışma ortamı bulunmayan toptancı halleri, başka bir alana taşınabilecek.

İmar planlarında toptancı hal yeri olarak belirlenmiş alanlar, başka bir amaçla kullanılamayacak ve bu alanların çevresi toptancı halinin faaliyetini engelleyecek veya insan sağlığına zarar verecek şekilde iskana açılamayacak.

İmar planında toptancı hal yeri olarak belirlenmiş alanlarda, Hazineye veya kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar ile TOKİ’nin mülkiyetinde bulunan stok taşınmazlar, toptancı hali kurulmak üzere; kalkınmada öncelikli illerde bedelsiz, diğer illerde belediyelere ve üretici örgütlerine harca esas değeri üzerinden, diğer gerçek veya tüzel kişilere ise rayiç bedeli üzerinden doğrudan satış yoluyla devredilecek. Bu şekilde devredilen yerlerin, amacı dışında kullanılması, hukuken geçerli bir mazeret olmaksızın belirlenen sürede tesisin inşaatına başlanılmamış olması, inşaatı tamamlanmamış olması veya inşaatı tamamlanmasına rağmen faaliyete geçmemiş olması durumunda, geri alınacağına yönelik tapu kütüğüne şerh konulacak ve taşınmazlar geri alınacak.

İmar planlarında ayrılmış hal yerleri, toptancı hali kurulmak üzere belediyeler tarafından yap-işlet, yap-işlet-devret ve üst hakkı tesisi modelleri ile gerçek veya tüzel kişilere devredilebilecek.

MALLARIN TOPTAN VE PERAKENDE ALIM SATIMI

İhraç ve ithal malları, organik üretilen ürünler, üreticilerce pazar yerlerinde perakende olarak doğrudan tüketicilere satılan mallar, fatura veya müstahsil makbuzu ile doğrudan üreticilerden alınan mallar, bildirime tabi tutulacak.

Toptancı hali bulunmayan yerlerde hale bildirim işlemleri, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca tespit edilecek belediye toptancı halinde yapılacak.

Belediyeler, malların toptan ve perakende alım satımına ilişkin hükümlerin uygulanmasını sağlamak amacıyla gerekli önlemi alacak.

KOMİSYON ORANI YÜZDE 6′YI GEÇEMEYECEK

Üretici örgütleri, ortak veya üyeleri dışında kalan kişilere ait malları pazarlayamayacak, bunların alım ve satımını üstlenemeyecek.

Komisyoncular, alıcı ve satıcı arasında aracılık etmek, onların haklarını gözetmek, mesleki bilgi ve deneyimlerine dayanarak piyasanın durumu hakkında en doğru bilgileri aktarmak ve piyasanın oluşumuna katkı sağlamakla görevli olacak. Komisyoncular, aracılık faaliyetleri sırasında, kendi kusurundan kaynaklanan veya kötü niyete dayanan her türlü eylemden sorumlu tutulacak.

Komisyoncuların satış bedeli üzerinden alacakları komisyon oranı, yüzde 6′yı aşmamak üzere taraflarca serbestçe tespit edilecek. Bakanlık, bu oranı yarıya kadar indirmeye yetkili olacak. Fiilen aracılık hizmeti verilmedikçe, komisyon ücreti alınamayacak.

Komisyoncular, teslim aldıkları malları cinslerine, doğal özelliklerine, standartlarına, gıda güvenliği ve kalitesine ilişkin şartlara göre özenle korumak ve gerekli bilgileri vermek, kanuni kesintileri satış bedelinden düştükten sonra mal bedelini satış tarihinden itibaren 5 iş günü içinde üreticiye ödeyecek.

SERBEST REKABET ŞARTLARI

Meslek mensupları, serbest rekabeti engellemek amacıyla kendi aralarında veya üreticilerle ticari anlaşmalar yapamayacak, uyumlu eylemde bulunamayacak ve hakim durumlarını kötüye kullanamayacaklar.

Bakanlık ve belediyeler, serbest rekabetin ortadan kaldırılmasına, engellenmesine ve bozulmasına yönelik eylemleri önlemek için gereken tedbirleri almakla görevli ve yetkili olacak.

Üretici ve tüketicilerin hak ve menfaatlerinin korunması ve piyasada açıklığın sağlanması amacıyla, toptancı hallerinde alım satıma konu olan malların cins, miktar ve fiyatları ile Bakanlıkça uygun görülecek diğer hususlar, toptancı hallerince elektronik ortamda tutularak, uygun görülen sistem ve araçlarla kamuoyuna duyurulacak.

ÜRETİCİYE PAZAR YERİ VERİLECEK

Belediyeler tarafından kurulan semt pazarında, toplam satış yeri sayısının en az yüzde 10′u, özel satış yeri olarak üreticilere ayrılacak. Ayrılan satış yerlerine üreticilerden yeteri kadar talep olmaması veya boşalan satış yerlerinin doldurulamaması halinde, diğer talep sahiplerine de tahsis yapılabilecek.

Üretici pazarları, yörede yetiştirilen mal miktarı ve deseni, üretim sezonu ile üretici ve tüketici talepleri dikkate alınarak, semt pazarlarının kurulduğu günlerle aynı olmamak şartıyla belediyelerce kurulabilecek.

Belediyeler, o mahaldeki ziraat odasının gerekçeli başvurusu üzerine en geç 2 yıl içinde üretici pazarı kuracak.

Toptancı halinde satılan mallardan yüzde 1, toptancı hali dışında satılan mallardan yüzde 2 oranında hal rüsumu tahsil edilecek. Toptancı haline bildirilmeden, toptancı hali dışında toptan alınıp satılan mallar üzerinden hal rüsumu, toptan satış bedelinin yüzde 25′i oranında cezalı olarak alınacak.

Belediyeler, kurdukları toptancı hallerinin işletilmesini belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle devredebilecek. Özel toptancı halleri ise işletmecileri tarafından yönetilecek. Toptancı hallerinde, hal zabıtasına yardımcı olmak üzere özel güvenlik hizmeti sağlanabilecek.

HAL HAKEM HEYETİ VE TOPTANCI HAL KONSEYİ

Üreticiler ile meslek mensupları arasında veya meslek mensuplarının kendi aralarında, Kanunun uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla il merkezlerinde bir hal hakem heyeti oluşturulacak.

Sekreterya hizmetleri, sanayi ve ticaret il müdürlükleri tarafından yürütülecek hal hakem heyeti; tarım il müdürlüğü, belediye, ziraat odası, ticaret ve sanayi odası, esnaf ve sanatkarlar odaları birliği, baronun görevlendireceği temsilcilerden oluşacak.

Değeri 50 bin liranın altında bulunan uyuşmazlıklarda, hal hakem heyetlerine başvuru zorunlu olacak. Taraflar, bu kararlara karşı 15 gün içinde hal hakem heyetinin bulunduğu yerde, ticari davalara bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesine itiraz edebilecek.

Değeri 50 bin lira ve üstündeki uyuşmazlıklarda, hal hakem heyetinin vereceği kararlar, asliye ticaret mahkemesinde delil olarak ileri sürülebilecek.

Malların ticaretinin, bu Kanunun amacına uygun olarak yapılmasının sağlanması hususunda karşılıklı bilgi ve görüş alışverişinde bulunmak, sorunları incelemek ve önlemleri tespit etmek, uygulamayla ilgili kurum ve kuruluşlar arasında işbirliğini sağlamak üzere Toptancı Hal Konseyi oluşturulacak. Konsey, Bakanlık müsteşarının başkanlığında, İçişleri, Maliye, Tarım ve Köyişleri bakanlıklarının ve Dış Ticaret ile Gümrük Müsteşarlığının en az genel müdür seviyesindeki idarecileri ile Türk Standartları Enstitüsü Başkanlığı, Türk Akreditasyon Kurumu, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu, Türkiye Ziraat Odaları Birliği, Türkiye Belediyeler Birliği, komisyoncu ve tüccar derneklerinin mensup olduğu en fazla üyeye sahip federasyon ve tüketici derneklerinin mensup olduğu en fazla üyeye sahip federasyonun yetkili temsilcilerinden oluşacak.

Konsey, yılda en az bir defa toplanacak, alınan kararlar tavsiye niteliğinde olacak.

HALLERDEKİ İŞ YERLERİ

Belediye toptancı hallerindeki iş yerleri, kiralama yoluyla işletilecek. Kiralama işlemi, ihale kanuna göre yapılacak. Kira süresi en fazla 10 yıl olacak ve kira süresi sona erenler, açılacak kiralama ihalelerine tekrar katılabilecek. Bir yıldan uzun süreli kira sözleşmelerinde ikinci ve izleyen yıllar için kira bedelleri, Üretici Fiyatları Endeksi oranında arttırılacak.

Toptancı hallerinde bulunan toplam iş yeri sayısının en az yüzde 10′u, üretici örgütü yeri olarak ayrılacak.

Belediye toptancı hallerindeki kiracılardan veya pazar yerlerindeki tahsis sahiplerinden; yazılı uyarıya rağmen kira bedelini veya tahsis ücretini ödemeyenlerin, toptancı haline bildirilmeyen malları bir yıl içinde 5 defa satanların, geçerli bir mazereti bulunmaksızın haldeki iş yerini üst üste 15 gün veya yılda 60 gün kapatanların, serbest rekabeti engellemek amacıyla kendi aralarında veya üreticilerle ticari anlaşmalar yapanların veya hakim durumlarını kötüye kullananların, üreticilerin alacağını yılda 3 kez süresinde ödemeyenlerin, satışlarında yılda iki kez fatura düzenlenmeyenlerin, kiraladıkları iş yerlerini başkasına devredenlerin veya herhangi bir şekilde kullandıranların, aynı toptancı halinde birden fazla iş yeri kiraladığı anlaşılanların kira sözleşmelerinin feshine veya tahsislerinin iptaline, belediye encümenince karar verilecek.

Ticari güvenin sağlanması ve tarafların haklarının korunması amacıyla, toptancı hallerindeki kiracılardan belediye meclisince belirlenen miktarda nakit, banka teminat mektubu, hazine bonosu, devlet tahvili, hisse senedi, gayrimenkul rehini, sigorta teminatı ve nakde çevrilebilir diğer kıymetler, teminat olarak alınacak.

YASAKLAR VE CEZALAR

Malların toptan veya perakende ticaretinde; halde, toptan satış miktarının altında mal satılması, halde oluşan mal atıklarının ayıklanarak hal içinde ya da dışında toptan veya perakende satılması, aynı kap veya ambalaj içine değişik kalitede veya üzerinde yazılı olan miktardan az mal konulması, toptancı halinde veya pazar yerlerinde, çevreyi rahatsız edecek şekilde satış yapılması, alıcı veya tüketiciye karşı sözlü veya fiili kötü muamelede bulunulması yasak olacak.

Tasarıyla kanuna aykırı davrananlara, 10 bin liraya kadar para cezası öngörülüyor. Komisyoncular, satış fiyatı üzerinden yüzde 6′yı geçmemek kaydıyla alacakları komisyon oranını, yüksek tutmaları halinde 2 bin lira para cezasına çarptırılacak.

Toptancı halinden satın alınmayan veya toptancı haline bildirilmeyen malları taşıyanlara veya bunları depolayanlara, Bakanlıkça belirlenen asgari şartları ve bilgileri sözleşmelerde bulundurmayanlara, mecburi uygulamaya konulan standartlara uymayanlara, Bakanlık denetim elemanlarınca istenecek bilgi, belge ve defterler ile bunların örneklerini vermeyenlere veya bunları noksan ya da gerçeğe aykırı olarak verenlere, yazılı veya sözlü bilgi taleplerini karşılamayanlara 2 bin lira ceza öngörülüyor.

Satışa sunulan malların özelliğini belirten etiketin bulunmaması veya malın kalitesine, standardına veya gıda güvenliğine ilişkin belgelerde ya da künyesinde bilerek değişiklik yapılması, tahrif veya taklit edilmesi ya da üçüncü şahısları yanıltıcı ifadelere yer verilmesi halinde 5 bin lira, serbest rekabeti engellemek amacıyla kendi aralarında veya üreticilerle ticari anlaşmalar yapan meslek mensuplarına ise 10 bin lira para cezası verilecek.

MALLARIN KAYDI VE İZLENMESİ

Hal Kayıt Sistemini kurmaya, işletmeye, bu sistemin kuruluş ve işletilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve gerekli görülmesi halinde bu sistemin diğer kurumlar nezdinde tutulan kayıt sistemleriyle bağlanmasına yönelik çalışmalar yapmaya, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkili olacak.

Elektronik ortamda tutulan bilgilerin izlenmesi ve duyurulması, meslek mensuplarının kayıt altına alınması ve bunlara yönelik veri tabanının oluşturulması ve toptancı halleri arasında ortak bilgi paylaşımının ve iletişimin sağlanması amacıyla Bakanlık bünyesinde, elektronik ortamda merkezi Hal Kayıt Sistemi kurulacak. Gerekli görülmesi halinde bu sistem, diğer kurumlar nezdinde tutulan kayıt sistemleriyle çevrim içi olarak birbirine bağlanacak.

Hal Kayıt Sistemi için gerekli verilerin yüklenmesi için ihtiyaç duyulan bilgi işlem sisteminin kurulması ve diğer teknik donanımın sağlanması 1 yıl içinde gerçekleşecek.

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 5 yıl içinde; müzayede, depolama, tasnifleme ve ambalajlama tesisleri ile halin büyüklüğüne ve işlem hacmine göre yönetmelikle belirlenen laboratuvar ve soğuk hava deposu gibi diğer asgari koşullar oluşturulacak. Bunu yapmayanlara halin bulunduğu yerin mülki amiri tarafından 100 bin lira idari para cezası verilecek.

Toptancı hallerinde tahsisli iş yerleri, mevcut tahsis sahiplerine Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren hiçbir işleme gerek kalmaksızın 10 yıl süreyle kiralanmış sayılacak.

GENEL GEREKÇEDEN

Tasarının genel gerekçesinde, 2008 yılı sebze üretim miktarı yaklaşık 27.2 milyon ton, meyve üretim miktarı ise yaklaşık 15.6 milyon ton olarak gerçekleştiği kaydedilerek, üretilen sebze ve meyvenin yaklaşık yüzde 5′inin ihraç, yüzde 95′inin ise ülke içinde kaldığı bildirildi.

Üretilen miktarın yaklaşık yüzde 25′inin tüketim merkezlerine ulaşamadan pazarlama sürecinde zayi olduğu vurgulanan gerekçede, iç pazara sürülen sebze ve meyvenin yaklaşık yüzde 30′unun toptancı hallerinde işlem gördüğü kalan yüzde 70′lik kısmının ise hiçbir kayda girmeksizin pazarlandığı kaydedildi.